جواب : ظاهر اين است كه عمل مالك وهمچنين اكره كه آن را " برزگر ( 1 ) " مىگويند محسوب نمىشود از مؤنه واين را در عرف از مؤنه نمىگويند وهمچنين هرگاه فرزند أو يا غلام أو عمل كنند مگر اينكه فرزند را أجير كند يا امر كند به عملي كه مستحق اجرت المثل گردد اجرت أو وضع مىشود پس هرگاه برزگر حصه أو به نصاب برسد زكات بر أو لازم است واجرت عمل أو محسوب نمىشود ووضع نمىشود ولكن اگر بيمار شود يا سفر كند واجيرى بگيرد اجرت أو وضع مىشود ، بلكه ظاهر اين است كه غلام هم مثل عوامل باشد در وضع اجرت . 349 - سؤال : هرگاه بنا بر وضع مؤن باشد در زكات ، چنان كه مشهور است ، آيا ملاحظه مؤنه برداشتن ، در حين تعلق وجوب مىشود يا حين وجوب ادا يا حين ادا ؟ جواب : ظاهر اين است كه در حين تعلق ، اعتبار مىشود ، مثلا هرگاه ده من آهن خرج زراعت كرده كه قيمت آن ده قروش بوده ، چون آهن قيمتي است وقيمت آن را

--> 1 : برزگر : در فارسي دو كلمه هم خانواده " برز " و " برز " هست : برز - با ضمه أول - : پشته ، كوه ، بلندى ، ارتفاع ، تنه درخت ، ساقه . دريغ آن رخ خسرو آراى اوى - دريغ آن قد برز بالاى اوى برز - با فتحه أول - : بلند شونده ، ارتفاع يابنده ، قد كشنده ، آنچه مىرود تا ساقه يا بوته يا تنه درخت شود . آيا ميان اين واژه با واژه " برز - بارز " عربى ارتباط ريشه‌اى هست يا نه ؟ - ؟ معلوم نيست وهمين‌طور است رابطه برز وبرج . عرب‌ها نام البرج را به قله دماوند گذاشتند وفارس‌ها آن را به البرز يعنى لغت خودشان تبديل كردند . برزگر : ساقه پرور ، بوته پرور ، كسى كه از بذر ساقه وبوته به وجود مىآورد . در بعضي لغتنامه‌ها ، برز ، و " ورز " را با هم مترادف وبه معناى كار ، عمل ، گرفته‌اند كه درست نيست بل برز ، و " ورز " با هم مرتبط هستند وبه همين جهت به گاو " ورزو " نيز گفته شد . ونيز برز را به معناى كشت وزراعت گرفته‌اند كه باز درست نيست وزراعت مصداقى از مصاديق برز ، است . برزگر در اصطلاح متن اين كتاب يعنى كسى كه تنها بر زايندن وپروريدن به عهده اوست واز عوامل چهارگانه ( زمين ، بذر ، نيروى حيواني ، نيروى انساني ) كشاورزى ، تنها نيروى انساني به عهده اوست كه در مناطقى از آذربايجان به آن " سه پانچى " يعنى كسى كه سه پان ، سه عامل را از أرباب مىگيرد ، گفته مىشد . البتة گاهى برزگر تنها يك عامل ، يعنى زمين وگاهى دو عامل زمين ونصف بذر را از أرباب مىگرفت وبقيه را خودش تامين مىكرد ولى آنچه در متن بالا مورد نظر است همان مورد أول است .